232. Foto-overzichtje van de bouwvorderingen november-december

Ik heb wat achterstand opgelopen met de blog, maar het was voor het goede doel: ons huis is ondertussen zo goed als bewoonbaar🙂 Maar ik wil jullie zeker de updates niet ontzeggen, dus hierbij met enige vertraging het overzichtje van november en december!

November begon meteen met een knaller: chape op de drie verdiepen. We hebben nog hard gewerkt om alles klaar te krijgen, maar het is gelukt. We waren heel blij met het resultaat. Eindelijk waren ook al die kabels en leidingen verstopt!

Daarna sneden we overal de randisolatie en plastic folie en foam weg die nog uitstaken. En dan begonnen alle voorbereidingen voor de leemwerken. Het Leemniscaat kwam eind november alle kalkhennepmuren aan de binnenzijde voorzien van een eerste laag leem en dat vroeg véél voorbereidingswerk:

  • we krabden de kalkhennep af waar die wat te dik was (voornamelijk aan het plafond want daar konden we niet werken met bekisting),
  • we voorzagen bepleisterbare houtwolplaat op plaatsen waar er teveel hout moest geleemd worden (bv. de nokbalk),
  • we voorzagen bepleisterbare luchtdichtingstape op alle overgangen met andere materialen (hout, fermacell, …) om barsten te voorkomen,
  • we legden overal stucloper op onze chape (dat deden we wel pas net voordat ze kwamen zodat de chape eerst nog twee weken goed kon drogen),
  • we plakten de ramen en voordeur af,
  • al de kleinere stukken hout die geleemd moesten worden, werden voorzien van een goeie laag primer

En dan kwam de grote dag eraan… 26 en 27 november kwam Leemniscaat al onze kalkhennepmuren en enkele fermacellmuren bezetten met leem. 2 zotte dagen, maar wat een resultaat🙂 Wij waren er klaar voor en de mannen gelukkig ook! Koekjes en koffie voor de innerlijke mens, leem, water en de machine, en we konden beginnen. We hadden afgesproken dat wij de machine zouden vullen met leem, aangelengd met water. De mannen zouden binnen alles spuiten op de muren, innetten (tegen de scheuren in de leem), gelijk trekken en kammen (zo ontstaat er een reliĂ«f waar de volgende, dunnere laag leem goed op kan pakken).

Na de doortocht van Leemniscaat gingen wij aan de slag en brachten we in praktijk wat we hadden geleerd in de workshop. We voegden de fermacell-naden op, er kwam een net op de afgeschuinde kanten en alle fermacell kreeg een laag primer. We hebben dan alle fermacell-binnenmuren geleemd in Ă©Ă©n laag (op de kalkhennepmuren kwamen er in totaal 2 lagen maar op de fermacell was Ă©Ă©n voldoende).

Wij deden dit niet met zo’n grote meng- en spuitmachine, maar met een mixer. Eerst mixten we leem en water, dan werd de leem ‘gezet’ op de fermacell, dan ging Kris er met de reilat over, dan maakten we alles mooi glad met het spackmes en de dag erna sponsten we dan telkens die muur. Per dag deden we ongeveer 2 muren (en aangezien de kalkhennepmuren al gedaan waren, kwam dat neer op Ă©Ă©n kamer per dag).

9 december kwam het glas in de ramen (gelukkig dat we geen vorst hebben gehad van in november of we hadden nogal gebibberd). Je ziet het: het waren 2 maanden met grote werken en groot resultaat🙂 Dag op dag een jaar nadat de beton voor de fundering werd gestort, staan we al een heel eind verder!

Nadat de binnenmuren allemaal geleemd waren, begonnen we aan de stopcontacten en schakelaars. Die witte plaatjes op onze geleemde muren, wat een aangekleed en Ă©cht zicht ineens🙂 Mijn schoonvader werkte het schuifraam af en kwam het monteren.

En dan, net voor Kerst werd onze pelletkachel, buffervat, expansievat en boiler nog geĂŻnstalleerd door Jepa.

We beslissen dan ook nog snel voor het eind van het jaar om toch een bouwdroger te zetten (in combinatie met elektrisch kacheltje en ventilator). De pelletkachel werd enkele weken later volledig in werking gezet.

Moe maar voldaan gaan we het nieuwe jaar in, er is enorm veel gebeurd, we kunnen het zelf bijna niet geloven🙂 We hebben er vĂ©Ă©l tijd en moeite in gestoken en ook dankzij de onontbeerlijke hulp van familie zijn we heel trots op wat we verwezenlijkt hebben in 2015!

231. Foto-overzichtje van de bouwvorderingen september-oktober

De afgelopen maanden zijn voorbij gevlogen…

In de kalkhennep-blogpost kon je het proces van kalkhennep helemaal beleven en dat is meteen ook waar we voornamelijk mee bezig zijn geweest tot half augustus.

Daarna zijn we volop begonnen / verder gegaan met het plaatsen van de binnenmuren. De dragende binnenmuren stonden er al. Daartegen plaatsten we fermacell aan beide kanten. Die muren werden opgevuld met kurkkorrels van 9 mm, die zakken minder in dan kurkkorrels van 6 mm en zijn dus meer geschikt voor verticale toepassingen. De bovenste 20 Ă  30 cm werden opgevuld met jute-hennep matten. Waar de schouw komt, plaatsen we hittebestendige gyproc. Een stuk van de osb-muur beneden moet ook geleemd worden, dus daar plaatsen we rieten matten op.

We sloten alle collectoren aan voor het sanitair en begonnen dan aan de afvoeren binnen (van WC, handenwasser, lavabo’s, douche, …). Dit was een echte uitdaging, maar het is toch gelukt :-)

De voordeur kwam er ook in! En tussenin kwamen nog een hele reeks taakjes aan bod zoals alle kabels mooi leggen voor de chape en deze vastleggen, maar bv. ook de regenwaterpomp installeren. Daarna maakten we overal een afkasting voor de chape: dus aan de trapgaten, aan de plaats waar het schuifraam komt, aan de technische kokers en aan bad en douche.

Vervolgens stond op de planning: het plaatsen van een folie (zodat de chape niet direct op het hout of de fermacell komt) en een foam (alleen op de verdiepen, als akoestische isolatie tegen contactgeluid). Hierop kwam nog een folie waar lijnen op stonden om ons op te richten voor de vloerverwarming.

Hierna legden we de vloerverwarming, mits een werfopstart van een paar uur legden we daarna het hele huis vol in twee dagen. Doordat wij de vloerverwarming leggen op de OSB, was dit iets meer werk dan in een ander type huis. Je kon de buizen niet vastprikken maar moest ze met beugeltjes vastvijzen en daarna soms nog eens met een lang bandijzer overal dwars over heen gaan, zodat alles mooi lag.

Ook de luchtdichting mag niet vergeten worden: de naden van de osb-muren worden afgeplakt en waar osb of fermacell de kalkhennep raakt (overgang muur-dak, vloer-dak, muur-vloer) wordt een net gestoken of geplakt zodat dit ingepleisterd kan worden en alles beter toe is. Ook aan de veluxen wordt dat toegepast.

aarding en test vloerverwarmingHierna aarden we alle collectoren, en voorzagen we aarding waar de kachel, douche, bad, … komt. De vloerverwarming werd getest: het systeem werd onder druk gezet om zo te zien of er nergens een fuite is. Gelukkig is alles in orde🙂

Nu donderdag wordt er gechapt, daar kijken we erg naar uit: alle kabels en buizen zullen nu allemaal mooi bedekt zijn. Dan gaan we er een week niet werken, zodat de chape goed kan drogen. Da’s meteen de eerste keer in hĂ©Ă©l lang dat we daar een week niet komen!

Ondertussen is het glas en de bijhorende verluchtingsroosters besteld, dat komt er binnenkort aan. We zijn ook volop bezig met tegels voor in de berging zodat de technieken (boiler, buffervat,..) daar kunnen komen.

In de week van 23 november worden de binnenmuren (kalkhennepmuren aan de binnenzijde) en het dak aan de binnenzijde geleemd. Dit wordt gedaan door Leemniscaat, maar wij gaan helpen: bij de voorbereidende werken en ook tijdens het lemen met het vullen van de machine bijvoorbeeld. Maar daarvoor hebben we nog een hoop werk: de gaten voor de ventilatoren maken en alles afplakken onder andere.

De binnenmuren in fermacell zijn al mooi recht en die gaan we zelf lemen. Daar is ook de luchtdichting minder een issue, daarom zagen we dat wel zitten. Om daar al op te anticiperen volgden we midden september in Kamp C (Westerlo) een cursus lemen. We hebben veel bijgeleerd en durven ons daar nu dus wel aan wagen.

Middageten is steeds dĂ© pauze van de dag, en dat deden we in stijl🙂 Lang leve warm novemberweer zodat we, nu we door de vloerverwarming niet konden binnen zitten om te eten, gewoon konden genieten van het zonnetje buiten!

Tot slot nog even een mooi beeld van exact Ă©Ă©n jaar geleden, we waren toen de bouw aan het uitzetten, begonnen daarna te graven aan de fundering en op 9 december werd de beton gestort. Dat lijkt al zoo lang geleden🙂

begin november 2014

230. Kalkhennep: what & how to

Ondertussen weet je het waarschijnlijk al: wij bouwen met kalkhennep. Zowel onze buitenmuren als het dak zijn hiermee geĂŻsoleerd. De vloer werd geĂŻsoleerd met kurkkorrels, daarover kon je al meer lezen in Ă©Ă©n van mijn vorige blogposts. In deze blogpost komt de kalkhennep aan bod, omdat het voor veel mensen toch nog niet zo bekend is. Wij werden overtuigd door onze architect (Peter Vos van Barchi) om dit te doen, omdat dit ons beter lag dan stro. Het is anders werken, maar wij vonden het bijvoorbeeld goed dat je een bekisting had en je dus al een rechte muur bekomt en verder ook dat de kalkhennep zich naadloos rond alle leidingen in de muur zet.

Kalkhennep – Hempcrete – Chaux-chanvre

kalkhennep in dwangmengerPersoonlijk vinden wij de naam “kalkhennep” niet zo goed gekozen als “hempcrete” in het Engels (“chaux-chanvre” in het Frans), dat toch iets meer de stevigheid en hardheid van de muren weergeeft. Kalkhennep is een mengsel van hennepscheven, hydraatkalk, kalkhennepadditief en water: nadat het in de dwangmenger gemengd is, vormt het een semi-vochtige massa. De stam van de hennepplant brengt twee ingrediĂ«nten voor bouwmaterialen voort: vezels van de bast en houten scheven van de kern. Hier worden dus de scheven gebruikt.
Hennep zorgt voor een isolerende wapening, kalk is het bindmiddel. Voor een betere kleefkracht en een sneller verhardingsproces wordt een 100% natuurlijk additief toegevoegd. Zo bouw je stevige muren die goed isoleren (0,056 W/mK).

De voordelen van kalkhennep op een rijtje
  • het is een natuurlijk en recycleerbaar bouw- en isolatiemateriaal.
  • het is licht, stevig, damp open (ademend) en een efficiĂ«nte vochtregulator.
  • het is geschikt in kelders, vloeren, muren, daken, zolders en als pleistermateriaal.
  • het wordt toegepast in nieuwbouw en renovatie.
  • het heeft lage “embodied energy”: er is weinig energie nodig om het te maken en toe te passen.
  • het heeft een goede CO2-balans: de opname tijdens de hennepgroei is groter dan de uitstoot tijdens de teelt en het bouwproces. De kalk zorgt in het gebouw voor voortdurende CO2-opname.
  • het is een voortdurende en stabiele vochtbuffer, een goede thermische isolator en de latente warmtecapaciteit werkt energiebesparend. Dit zijn uitgangspunten voor een comfortabel en gezond binnenklimaat.
  • het heeft goede geluidsisolerende eigenschappen.
  • het veroorzaakt geen condensatieproblemen bij binnenrenovaties.
Zo maak je het!

De verhoudingen hangen voor een stuk af van de toepassing (nieuwbouw of renovatie, dak of muur, …). Bij ons is het 3/4 zak hennep – 20 liter water, laten mengen, dan 1/2 zak kalk en 1,5 kg additief en dan nog 10 liter water. Je goed houden aan de verhoudingen is (net zoals bij het bakken🙂 ) het begin van alle succes!

Alles wordt gemengd in de dwangmenger (dwangmengers gaan veel verder dan gewone betonmolens. ze mengen de bouwstoffen veel intensiever en geven zo een betere output) en de kalkhennep kan rechtstreeks uitgekapt worden in kruiwagens (1 hoeveelheid mengen = 2 kruiwagens). Op het gelijkvloers reden we dan met een oprijplank binnen, nu we op de verdiepen aan het werken zijn gaat alles met de elektrische lier naar boven.

Eens boven aangekomen kappen we alles rechtstreeks uit in emmertjes (de metserskuip vangt op wat ernaast valt). De plooibare emmertjes zijn ideaal om het dan in de bekisting te doen. Aan de buitenzijde is onze bekisting een wapeningsnet dat geniet werd en extra vastgezet met panlatten (hiertegen komt de gevelbeplanking later ook). Aan de binnenzijde maken we gebruik van geopanels (we kochten zo’n set van 8 panels en 2 hoekpanels en dan een hele zak hendeltjes en stukjes erbij).

Eens de kalkhennep in de bekisting is gestort, duwen we alles goed aan aan de zijkanten. Niet te fel aan het wapeningsnet zodat dat niet te bol staat aan de buitenzijde. Goed aandrukken aan de zijkanten en vooral aan de voorzijde tegen het bekistingspaneel. In het midden duwen we niet aan: de lucht die tussen de kalkhennep blijft isoleert ook.

Het fijne is dat aan het einde van de dag de panels er overal afgehaald worden (dat kan zelfs al vrijwel meteen) zodat je je resultaat meteen kan bewonderen en indien nodig nog wat kleine correcties kan aanbrengen.

Meer info?

Stroburo: zij leveren kalk, hennep en additief waarmee je zelf aan de slag kan, als je dat wil komen ze ook de muren of je dak van kalkhennep maken
Vereniging Kalkhennep Nederland: zij verschaffen kennis over en organiserenactiviteiten die leiden tot meer bekendheid van het bouwmateriaal kalkhennep in Nederland

229. Foto-overzichtje van de bouwvorderingen juni

Een bizarre post om te maken, omdat er zoveel gebeurd is, dat het bizar lijkt dat dat nog maar een maand geleden is🙂 Op 28 mei werd de dwangmenger geleverd die we van collega-bouwers huren. 1 juni kregen we een werfopstart van Stroburo en toen konden we van start gaan. We begonnen met de eerste muurtjes kalkhennep. (Op de foto hieronder zie je aan de buitenzijde een panlat die erop blijft voor de gevelbeplanking en dan een tengellat die de tijdelijke plastic folie tegenhield,  die gaat er nog af).

We begonnen met de muur in de keuken, omdat daar geen geopanels (bekistingspanelen) aan te pas kwamen en dat ging eigenlijk best goed! [nvdr: aan kalkhennep kan je moeilijker kasten ophangen, vandaar dat we in de keuken en badkamer een muur in osb voorzien waar achter de kalkhennep komt, maar waar de keuken- en badkamerkasten wel aan kunnen opgehangen worden] Volgende muur werd de muur van de berging, de eerste Ă©chte test met een kalkhennepmuur zoals we er nog veel zouden bouwen: aan de buitenkant wapeningsnet en panlatten erop (daarop komt de gevelbeplanking) en aan de binnenkant geopanels van 60 op 120 cm die we met hendels en lange vijzen vastzetten. Aan het einde van de dag halen we alle bekistingspanelen eraf: zo kan je meteen zien of er nog iets gecorrigeerd moet worden en kan je je werk meteen ook bewonderen😉

We maakten ook de muur tussen de keuken en de berging al toe, die werd geĂŻsoleerd met kurkkorrels die we nog over hadden en verder bovenaan dezelfde isolatie als die die we in de openingen onder de ramen staken: jute-hennepmatten.

Ondertussen voorzagen we wat nodig was voor de wateraansluiting: waar de energiebocht binnenkwam, voorzagen we pvc-bochten van 15° om zo dicht mogelijk tot aan de betonplex te komen waar de waterkraan op zou komen. Een controleur kwam en zag dat het goed kwam en 5 dagen later hadden we stromend water, heel fijn!

Op de warmste dag van juni kwamen ze het water aansluiten, kwamen ze de schouw steken, hielpen we de stelling afbreken en kwam de architect die zei dat we goed van start waren gegaan met de kalkhennep, dat gaf moed🙂 We hingen dan ook nog met hulp van de aannemer een elektrische lier in de nok van het dak: die gaat ervoor zorgen dat we veel tijd en energie winnen om de kalkhennep naar boven te krijgen🙂

Verder bestond de maand voornamelijk uit afwisselend elektriciteit en sanitair leggen, geopanels klaarzetten (mooi waterpas zodat de muren niet scheef staan) en kalkhennep muren maken. De ramen werden er ook in gezet, behalve daar waar we nog alle kalkhennep moeten binnenhalen met de lier. De kraan van de aannemer ging weg (net daarvoor plaatsten we met de kraan de fermacell en kepers voor de binnenmuren op het juiste verdiep) en er kwam een nieuwe levering van kalkhennep, kalk en additief: we konden weer voort!

Eind juni slagen we erin om alle elektriciteit en sanitair op gelijkvloers en eerste verdiep te leggen (tenminste wat in de buitenmuren komt te liggen) en om alle kalkhennep op het gelijkvloers af te werken. Onze ouders hebben erg mee geholpen en zo zijn we echt goed kunnen vorderen. Een nieuw verdiep brengt andere probleempjes met zich mee en een beetje een aanpassing qua organisatie van het werk, maar we zien het zitten🙂 Als die hittegolf nu gewoon stilletjes zijn valiezen wil pakken en wil vertrekken, dan zijn wij contente mensen!

 

breedbeeld :-)

228. Foto-overzichtje van de bouwvorderingen mei

In de maand april werd ons houtskelet gezet, dat kon je in een vorige blogpost lezen. Ondertussen heeft het niet stilgestaan op onze werf!

Begin mei vezen we horizontale vliesplanken tegen de verticale dakspanten. Hiertegen schoten we rieten matten die nog extra werd vastgezet met gegalvaniseerde ijzerdraad.

Het dak werd vervolgens geĂŻsoleerd met kalkhennep, door Stroburo. Over kalkhennep volgt binnenkort een aparte blogpost trouwens.

Toen het dak geïsoleerd was, werd het dak toegelegd en afgewerkt met dakpannen, Veluxen en dakgoten.

Ook binnen stond het niet stil: de gehele roostering van alle verdiepen werd voorzien van OSB-platen (formaldehydevrije OSB, n.v.d.r.). Op het gelijkvloers werd dit reeds geĂŻsoleerd met kurkkorrels zoals je in een vorige blogpost kon zien. Nu er overal ‘vloer’ ligt, kan je veilig rondlopen en krijg je al een beter zicht op de indeling van het huis. We maken ook rond de twee trapgaten een tijdelijke leuning zodat er niemand in kan vallen.

We beginnen dan met elektriciteit en sanitair dat in de buitenmuren komt, zodat de kalkhennep in de buitenmuren zo snel mogelijk kan vorderen. Pas daarna komt de elektriciteit en sanitair in de binnenmuren.

In de berging zetten we al een wand van OSB, waartegen een betonplexplaat komt zodat de elektriciteitskast, de watermeter, … hierop kan komen. In de keuken zetten we een extra kader tegen de ‘muur’ met OSB-plaat ertegen. Hieraan kunnen dan later de keukenkastjes opgehangen worden. We doen hetzelfde in de badkamers. In kalkhennep kan je geen kast ophangen, dus dit moet voorzien worden in de muur.

We schieten glasvezelnet tegen de buitenmuren. Dit wordt de wapening / bekisting voor de kalkhennep aan de buitenzijde. Aan de binnenzijde gebruiken we dan geopanels als glijdende bekisting. Op deze manier moeten we de bekisting alleen aan de binnenzijde verplaatsen. Op het glasvezelnet vijzen we panlatten. Het fijne is dat deze ‘constructie’ kan blijven staan, want later komt de gevelbeplanking gewoon direct op deze panlatten. Op een aantal plaatsen waar er veel regen en wind binnenkomt, hangen we tijdelijk een plastic folie vast met tengellatten, maar deze wordt uiteraard wĂ©l verwijderd na het plaatsen van de kalkhennep.

Tot zover de vorderingen van de maand mei. Begin juni beginnen we aan de kalkhennep,  maar eerst hebben we nog wat werk zodat alles klaar is. Dat is dus die elektriciteit en sanitair,  maar dat is bv. ook nog het isoleren van de plaatsen onder of boven de ramen, die we isoleren met jute-hennepmatten. We zetten bv. ook tengellatten vast op de grond zodat we hier bij het plaatsen van de kalkhennep de bekisting tegen kunnen zetten.